Persoonlijke docu ‘TURN!’ maakt veel los

Poster-©TURN!

HILVERSUM – Op maandagavond 9 oktober 2019 werd op NPO2 de film ‘TURN!’ uitgezonden, gemaakt door sportouder en filmmaker Esther Pardijs die hiervoor een Gouden Kalf-nominatie kreeg. In deze persoonlijke documentaire laat Pardijs zien hoe zij en haar partner worstelden met de sportcarrière van zoon Roman, – een turner van toen negen jaar die opgenomen was in de KNGU-talentselectie -, en het dilemma tussen haar eigen ambitie als filmmaker en hun verantwoording als ouder om zoonlief te coachen en het dialoog aan te gaan met zijn trainers en club. De focus van de discussie over de film die landelijk veel stof doet opwaaien, ligt op het feit dat de turners in beeld geen plezier (meer) beleven aan hun sport door de toegepaste trainingsmethode door de jonge trainers, waaronder een voormalige topsporter, en het (push)gedrag van de ouders.

Screenshot uitzending Jeugdjournaal d.d. 8 oktober 2019

‘TURN!’ is namelijk door de meerderheid van de landelijke pers opgepikt als representatief voor de pedagogische aanpak, de topsportbenadering en de turnsport in Nederland, waaraan veel c.q. alles zou mankeren. Gymnastiekunie KNGU – alias ‘Dutch Gymnastics’ (DG) – heeft gezien de uitlatingen in de media ‘TURN!’ omarmd als een openhartige documentaire die een mooie bijdrage levert aan de dialoog binnen de sport over het streven naar een veiliger sportklimaat. De meningen onder (voormalige) sporters, turnouders, trainers en clubs zijn verdeeld.

Een groot deel vindt dat de film een vertekend beeld geeft dat niet overeenkomt met de dagelijkse praktijk en het beleid in vele clubs in Nederland en dat de turnsport hiermee onterecht weer een dolksteek in de rug krijgt te verwerken. Anderen wijzen er op dat misstanden in de turnsport, zeker qua topsport, al jaren bestaan en niet genoeg in beeld kunnen worden gebracht om tot daadwerkelijke verandering en oplossingen te komen. Hoe dan ook, de timing – aan het begin van het nieuwe seizoen en op de avond dat het Nederlandse herenturnteam op het WK in Stuttgart zich niet wist te plaatsen voor de Olympische Spelen – kon niet beter of slechter, dat afhankelijk van welke insteek je kiest in deze discussie.

Bij de beleidsmakers van gymnastiekunie KNGU/DG is de film kennelijk goed ontvangen. Bij het bijwonen van de première van de film ‘TURN!’ op 28 september 2019 noemde directeur Marieke van der Plas de documentaire op haar Twitter-account ‘een cadeau voor de dialoog binnen de sport’Ze prees daarbij nadrukkelijk de openhartigheid van de documentaire. Dr. Nicolette Schipper-Van Veldhoven, lector sportpedagogiek aan de Hogeschool Windesheim in Zwolle en adviseur van KNGU/DG ging in gesprek met Doc2 dat de film met interesse heeft bekeken omdat:

“deze goed gebruikt zou kunnen worden in o.a. turnclubs om het gesprek op gang te brengen over hoe er met topsportkinderen wordt omgegaan en over de communicatie van en tussen ouders en trainers”. 

Een objectief en opbouwend dialoog in de sportwereld met landelijk bereik over de pedagogiek voor een veilig klimaat binnen de gymsportwereld om mentaliteit- en cultuurverandering te bewerkstelligen, kan een goede zaak zijn. De vraag is of deze documentaire met een persoonlijke insteek daaraan kan bijdragen. We stelden in het kader van hoor en wederhoor op de Facebookpagina van GymPOWER Sportmagazine een aantal vragen en voor- en tegenstanders hebben onder de posts en op hun eigen social media hun visie en beleving gedeeld over de film en het sportklimaat in het turnen, al dan niet beoefend als topsport. Onderstaand nog een ingezonden uitgebreider stuk met de reactie en analyse van een topsportouder, die hiermee een bijdrage wil leveren aan de dialoog.

Ingezonden analyse ‘TURN!’ door een topsportmoeder

“Documentaire-maker Pardijs laat met “TURN!” veel zien dat mis gaat bij de turntrainingen van haar zoon. Al deed de ondertitel:

‘Topsport zonder ouders is onmogelijk, met ouders vaak een ramp’

vermoeden dat ze een ander thema voor ogen had met haar tijdsbeeld. De grote vraag voor mij is in hoeverre het doel de middelen heiligt.  Deze kernvraag kan op twee manieren gesteld worden. De eerste ligt voor de hand: in hoeverre heiligt het doel (het behalen van medailles in de sport) deze middelen (de druk van ouders en trainers op jonge kinderen die aangeven niet verder te willen)? Deze middelen stroken immers totaal niet met het beleid van ‘positief coachen’ dat de KNGU/DG de laatste jaren uitdraagt. Waar is het sportplezier waarop door hen in alle lagen van de sport zo sterk is ingezet de laatste jaren? In haar ‘DG The Coach Events’ (congressen, opleidingen en cursussen van de KNGU/DG) wordt het creëren van een positief pedagogisch klimaat nadrukkelijk behandeld, omdat de gymnastiekunie het een belangrijk speerpunt in haar beleid vindt. Dat klimaat is in de documentaire ‘TURN!’ echter juist ver te zoeken.

Het antwoord op de vraag ligt daarom ook voor de hand: “Niet.” Een dergelijk klimaat zou zeker ingrijpen vereisen. De mogelijke trauma’s bij deze jonge kinderen zijn de medailles zeker niet waard. Tussen de vele gymsport-trainers die ik ken zitten soms ook hele fanatieke, maar zelfs zij benadrukken altijd het belang van plezier bij het sporten. En dat heeft een logische oorzaak. Kinderen die zelf graag willen sporten, blije sporters, presteren tenslotte beter. Over de invloed van emoties op de sportprestaties zijn zelfs wetenschappelijke artikelen gepubliceerd die dit bevestigen. Natuurlijk wordt er bij topsport wel eens gehuild, uit frustratie of uit vermoeidheid, maar de (figuurlijke) weegschaal moet altijd doorslaan naar de positieve kant. Gemotiveerde sporters houden beter vol, kunnen het beste uit zichzelf halen, en willen zélf graag iets bereiken. Dus heiligt dit doel deze middelen? Nee.

De vraag is dan ook op een andere manier te stellen. Namelijk, in hoeverre heiligt het doel (bewustwording van een negatief klimaat in sommige clubs of groepen) deze middelen (zoals het uitzenden van een m.i. subjectieve documentaire)? Want veel niet-topsport-ouders – oftewel het overgrote merendeel van Nederlandse ouders die deze documentaire bekijken – zullen hem zien als representatief voor alle topsport én gymsport. Ze zullen al hun vooroordelen over topsport (geen enkel sportplezier, keiharde trainers, pushende ouders) bevestigd zien in deze documentaire. De regisseuse is een ouder van een kind met negatieve ervaringen in de ‘topsport’, althans wat zij en de betrokken trainers c.q. club als ‘topsporttraining’ aanduiden. Haar slechte ervaringen kleuren de documentaire, die door de landelijke pers – ter zake deskundig of niet – blijkbaar graag werd opgepikt. De NRC kopt:

“De documentaire ‘Turn!’ is verplichte kost voor elke ouder die weleens iets van een kind heeft verwacht”.

Media fulmineren over die ouders die hun huilende kinderen toch naar de turnhal brengen. Het keiharde beeld van topsport dat we ook kennen van (oude) filmpjes van Russische en Chinese huilende sportertjes wordt hier bevestigd in eigen land. Dat dat beeld niet strookt met de realiteit van topsporttrainingen bij veel clubs en -groepen is iets dat alleen de ouders en sporters van die groepen en clubs weten, omdat dat niet breeduit in de media komt. Het antwoord op die vraag of dít doel de middelen heiligt is misschien voor velen lastiger. Het is immers toch erg belangrijk om een negatief sportklimaat aan te pakken, om te voorkomen dat er kinderen zoals Roman en zijn vriendjes huilend naar trainen gaan en geen enkel plezier meer beleven aan de sport? Dat is het zeker! Daarover twijfelt volgens mij niemand. Toch is mijn persoonlijke antwoord op deze vraag opnieuw: “Niet.” Ik vermoed namelijk dat deze documentaire de gymsport(en) en daarin de topsport-tak meer schade doet dan dat het iets oplost.

Het één hoeft het ander m.i. niet uit te sluiten. Je kunt een objectief beeld naar buiten dragen en toch misstanden aan de kaak stellen. Het lijkt mij bijzonder stug dat er geen lachende kinderen in die zaal waren. Er is kennelijk voor gekozen om deze niet in beeld te brengen. In al mijn jaren als topsportouder heb ik veel meer vrolijke topsporters gezien dan huilende, en ook veel sporters die vanuit zichzelf fanatiek waren, in de vele clubs en gymsporten bij de KNGU/DG die naast recreatieve en breedtesportbeoefening ook een topsport-tak kennen. De kinderen met een andere, positieve(re) beleving waren opvallend afwezig in deze persoonlijke film. Anders was die topsportgroep en/of club in deze moderne tijd met nieuw beleid al lang gemeld bij de KNGU/DG, gezien voorgaande publicaties en berichten over onderzoeken bij (top)clubs naar de veiligheid van het sportklimaat. Daarenboven: een documentaire klinkt dan misschien als een objectief iets, maar als ouder wiens kind ergens mee worstelt, – en daardoor jijzelf als ouder ook -, kun je mijns inziens niet echt objectief zijn. In dit geval is er voor gekozen om die worstelingen in beeld te brengen, maar het publiek denkt dat dit een passend beeld is van wat topsport inhoudt. Doc2 liet Nicolette Schipper-van Veldhoven, lector pedagogiek en adviseuse van de KNGU/DG, aan het woord maar in dat betreffende artikel wordt slechts in een paar zinnen genoemd dat:

“kinderen op hoog niveau laten trainen, (..) dus niet per definitie goed of slecht” is.

Daarmee snijdt de KNGU/DG, door haar keuze om als sportbond deze persoonlijke documentaire te gebruiken in de discussie over een veilig sportklimaat, m.i. zichzelf (mogelijk) in de vingers. Vanzelfsprekend moeten misstanden aangepakt worden, maar wat wint de KNGU/DG, de gymsporten en clubs er mee als het turnen als topsport (voor de zoveelste keer) in de publieke opinie weggezet wordt als kommer en kwel? KNGU/DG-directeur Marieke van der Plas prijst openlijk de openhartigheid van de documentaire en bevestigt daarmee m.i. de foutieve indruk die al bij veel kijkers bestaat dat het turnen en andere gymsporten gelijk staan aan topsportbeoefening welke per definitie huilende en ongelukkige kinderen zou voortbrengen. Terwijl er in heel Nederland ook zoveel clubs en groepen bestaan met vrolijke, gemotiveerde topsporters bestaan die juist er op uit zijn om op een plezierige manier het beste uit zichzelf te halen, begeleid door begripvolle en deskundige trainers en coaches; en er dagelijks veel kinderen trainen in topsportgroepen en -clubs in een sfeer die in niets lijkt op die van de documentaire. De realiteit in veel clubs die onder de vlag van de KNGU/DG opereren is zo wezenlijk anders dan die welke in de documentaire naar voren komt!

Door het negatieve beeld van topsport zo te bekrachtigen met deze persoonlijke documentaire maakt de KNGU/DG het m.i. voor de (meerderheid van de) positieve clubs erg lastig. Ouders die deze documentaire zien als representatief voor topsport zullen immers hun kinderen daar niet aan willen blootstellen. Als hun zoon of dochter uitgenodigd wordt vanwege hun talent om mee te doen aan een nationale selectie of topsportgroep, zullen zij wel tien keer nadenken uit angst dat hun kind hier ook aan blootgesteld wordt. Iedere ouder die nu nog zijn kind op topsport zal doen, zal door zijn of haar omgeving gelijk om de oren geslagen worden met ‘TURN!’, en de vraag krijgen of ze zich wel bewust zijn wat ze hun kind aandoen. En elk argument dat de club aanvoert om aan te tonen dat zij juist wel, in lijn met de KNGU/DG-voorschriften en haar beleid, een positief pedagogisch sportklimaat aanhangen, zal met wantrouwen bekeken worden: “Ja, dat zeggen jullie nu wel, maar we zagen toch in die documentaire dat….. “

Daarmee worden ook hardwerkende en enthousiaste (topsport-)trainers, die er hun levenswerk van maken om het positief pedagogisch klimaat met mooie prestaties te combineren, door half Nederland ineens met argusogen bekeken. Het beeld dat het publiek heeft van hun prachtige werk, een met veel moeite opgebouwd beeld omdat topsport per definitie al vaak met wantrouwen bekeken wordt, wordt door deze documentaire gruwelijk vervormd. Ik denk dan aan Oranjecoach/topsporttrainer damesturnen Nico Zijp wiens pupil, topturnster Tisha Volleman, afgelopen weekend op het WK in Stuttgart in het Nederlandse damesteam turnde die de kwalificatie voor de Olympische kwalificatie behaalde. Die trainer is een groot voorstander en pionier van positieve coaching en sportplezier in de topsportbeoefening – zonder dwang of pushen – binnen een veilig sportklimaat voor elke sporter, waarbij hij als eerste ijverde in Nederland voor ondertekening en naleving van de Verklaring van Panathlon over de rechten van het sportende kind, dat de KNGU/DG ooit ook getekend heeft namens al haar clubs.

Ook bij de club waarover de persoonlijke documentaire van Pardijs gaat, zullen ongetwijfeld enthousiaste en positieve bestuursleden, trainers en ouders kunnen zijn die zich niet kunnen herkennen in het beeld dat geschetst is met ‘TURN!’. Welke invloed heeft een documentaire als deze op het voortbestaan en de toekomst van deze club en haar (top)sportgroepen, de carrière van deze jonge trainers – bestaat ‘Coach de coach’ nog?! -, de geportretteerde jongens en de gymsport in het algemeen? Lopen de KNGU/DG-sporten in het algemeen en de turnsport in het bijzonder hiermee (nog) meer schade op na alle verhalen die in voorgaande jaren zijn uitgemeten in de landelijke media zonder dat daar zichtbaar een constructief vervolg en goede oplossing aan is gegeven? Hoeveel moeite zal het na deze film kosten om ouders er van te overtuigen dat turnen niet per definitie verwerpelijke topsport is, maar juist ook uitdagend, vormend en gewoon leuk kan zijn en goed voor de ontwikkeling van hun kind!? Een sportbond zou niet de twijfels, worstelingen en dilemma’s van een filmmaker annex ouder – die tezamen met haar kind een leerproces ondergaat -, nodig moeten hebben en/of moeten gebruiken om stelling te kunnen nemen en daarmee te hopen op een dialoog over en meer betrokkenheid bij een veilig sportklimaat in haar gelederen. Een veilig sportklimaat  zou algemeen gedachtegoed moeten zijn voor iedereen die gymsport beoefent en mogelijk maakt en de KNGU/DG zou dat moeten uitdragen.

Een sportbond, de naam zegt het al, heeft alle recht en ook de plicht zelf voor de kar te gaan staan en op te komen voor alle sporters, clubs, trainers en ouders waar ze verantwoording voor draagt, – op elk vlak, op elk niveau, in elke gymsport – , met een heldere boodschap dat ze in de praktijk gestand doet. Neem een voorbeeld aan het statement van Gymnastics Australia, die dat zo mooi stelt en dit ook tracht na te leven. Voor het gemak al in het Engels gesteld, de taal waarin de KNGU/DG zich kennelijk tegenwoordig gemakkelijker uit:

“We are the national governing body for gymnastics within this country. […] Our mission is to promote, develop and grow gymnastics for the enjoyment of all. Encompassing gymnastics sports being the Olympic disciplines of Men’s and Women’s Artistic, Rhythmic and Trampoline Gymnastics, as well as the other gymnastics sports as […], we provide opportunities for all the people in the country, no matter the gender, the age or the skills. Participation programs delivered by us are specifically designed to provide fun, fitness, friendship and fundamental movement skills in a safe and positive environment, and are suited to people in this country of all ages and abilities. Our High Performance programs continue in the same spirit and environment to develop all our athletes, ensuring ongoing achievements and success within the national and international arena including World Championships and Olympic Games. We are also committed, through the delivery of quality services and products, to provide a framework that encourages the training and continuous improvement of affiliated clubs and accredited coaches and judges. We all are gymnastics and are proud of it!”

De sportredactie van GymPOWER heeft naar aanleiding van de reactie op deze film contact opgenomen met de directeur van de KNGU, Marieke van de Plas, en ons is schriftelijk toegezegd dat onze vragen uiterlijk vrijdag 18 oktober 2019 worden beantwoord. Wordt vervolgd.

BRONNEN:

Voor meer publicaties over TURN! volg de volgende links:

Artikel © GymPOWER | Credit introtekst © Therry da Silva | Credit ingezonden tekst © naam en adres bekend bij de redactie | Credit beeldcitaten en ingesloten beelden © Marieke van der Plas/KNGU, © Esther Pardijs/TURN!, © NPO2/Doc2, © Pauw/BNN-VARA en © NOS Jeugdjournaal (inclusief screenshot KNGU-beleid) | Credit aangehaalde tekst (Engels) website © Gymnastics  Australia

Geef als eerste een reactie

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.