Nico Zijp en Simone Heitinga: “Cultuuromslag in het turnen is mogelijk”

Nico Zijp en Simone Heitinga: “Cultuuromslag in het turnen is mogelijk”
Persfoto archief © GymPOWER | Fotograaf © Casper Beijn : Ontmoeting Sasja Köhler en Simone Heitinga met trainer Nico Zijp tijdens boekpresentatie 'De Onvrije Oefening'op GymPOWER Coachcongres 2013

‘s-HERTOGENBOSCH – Nico Zijp, coördinator van het Regionaal Talentencentrum Topturnen Zuid en tevens Bondstrainer damesturnen is begaan met al het nieuws in de media deze dagen en wil graag een voorvechter zijn van een veilig sportklimaat en het positief coachen dat daarbij hoort. De laatste jaren stond hij paraat om zijn visie en aanbevelingen toe te lichten aan wie het wilde horen. In 2013 was het Nico Zijp die bereid was om op het coachcongres van Stichting GymPOWER tijdens het eerste IAG-sportevent in Den Bosch, waar de directie en de vertrouwenscontactpersoon van gymnastiekunie DG/KNGU ook voor uitgenodigd waren, in gesprek te gaan met voormalig turnsters Stasja Köhler en Simone Heijtinga over hun boek ‘De Onvrije Oefening’ en hun negatieve ervaringen in de turnsport. Ook anno 2020, voordat en nadat de huidige (inter)nationale crisis in de gymsportwereld de DG/KNGU noodzaakte onderzoek in te stellen en vervolgens het topsportprogramma damesturnen stop te zetten, was hij bereid om van gedachten te wisselen met GymPOWER over de noodzakelijke verbeterpunten bij de omslag van een individuele harde trainersstijl naar een nieuwe positieve sportcultuur. Maar ook Simone Heitinga deelde met GymPOWER haar zorgen, waarbij ze haar hulp aanbood voor wie extra steun nodig heeft in deze crisistijd. Een cultuuromslag in de sport is mogelijk, maar eerst moeten de fouten uit het verleden erkend en aangepakt worden en je moet het de tijd kunnen geven.

Persfoto archief © GymPOWER, gemaakt door sportfotograaf © Maurice Smeets van 108sports.online: Training Nico Zijp bij Flik-Flak in Den Bosch

Lang voordat de NOC*NSF en gymnastiekunie DG/KNGU tot het besef kwamen en projecten begonnen voor een veiliger sportklimaat, maakte Zijp als één van de eerste toptrainers in Nederland de ommezwaai van de dictatoriale trainingsmethode die uit het Oostblok was overgewaaid naar één die de sporter centraal stelt als compleet mens in ontwikkeling, in een bredere context dan alleen de sportcarrière en beoogde prestaties. Dit kwam hem de afgelopen jaren vaak op kritiek en hoon te staan van de zogeheten turnexperts, omdat hij met die ‘softe aanpak nooit turnsters zou kunnen brengen’ naar de internationale top. Turnsters Evi Nijssen, Patricia Lasomer, Vera van Pol, Tisha Volleman en Isa Maassen hebben de afgelopen jaren het tegenovergestelde bewezen. In een publicatie van De Limburger spreekt Lasomer met respect over over zijn aanpak, evenals Nijssen op haar Facebook-pagina.

“Het is verschrikkelijk als je als turnster intimidatie moet ondergaan. Ik ben blij dat we nu de kans hebben om vooruit te kijken naar de oplossingen, want dit mag nooit meer voorkomen in Nederland.”

Zijp heeft zelf in de praktijk ontdekt wat positief coachen inhoudt, want toen hij als trainer begon en het vak leerde, maakte dat zeker geen deel uit van de sport- en trainerscultuur in het damesturnen. Toen Zijp, geïnspireerd door – apart genoeg – een Russische trainer, de ommezwaai maakte in zijn trainingsmethode, koos hij ervoor om respectvol met de turnsters de dialoog aan te gaan over hun behoeften, mogelijkheden en doelen met betrekking tot hun sportbeoefening. Zijp is ook degene die als eerste in Nederland de universele Panathlon-verklaring over de rechten van het sportende kind introduceerde, welke verklaring later ook door de NOC*NSF en DG/KNGU ondertekend werd. Het pamflet over de spelregels voor sportethiek in de omgang met jonge kinderen in de sportwereld, hangt in XXL-formaat in de damesturntrainingshal van Flik-Flak waar Zijp dagelijks werkt in De Plek in Den Bosch. Als actief werk- en levensmotto en zeker niet als betekenisloze affiche. Toen Stichting GymPOWER in 2013, na het verschijnen van hun boek ‘De Onvrije Oefening’ Köhler en Heitinga faciliteerde om dit te presenteren tijdens het coachcongres op het IAG, was Zijp gelijk bereid tot een constructief gesprek met de twee voormalige turnsters die hij als jonge trainer regelmatig had ontmoet bij de trainingen van Gerrit Beltman in Alphen aan den Rijn. Zijp was blij met de kans iets positiefs terug te kunnen doen door naar hun verhaal te luisteren, met elkaar te kunnen praten over hun ervaringen en met ze dezelfde inzichten te kunnen delen dat een onmenselijke aanpak van sporters niet in het turnen thuishoort, ook niet in de topsport. Zijn motto ‘luisteren, fouten erkennen maar ook veranderen en vooruit kijken’, kwam hierbij zeker tot uiting.

De geboren Langedijker die jaren hoofdtrainer is geweest bij Patrick Echt in Limburg en Flik-Flak Den Bosch legde toen al in zijn trainerscarrière uit snel ingezien te hebben dat harde woorden en gepush eerder een obstakel vormen voor dan bijdragen tot topsportprestaties en liet toen bij het horen van de ervaringen van beide turnsters een oprechte traan. Nu, zeven jaar later, voordat de discussie over de grote onveiligheid en het negatieve klimaat in de gymsportwereld deze week plots losbarstte in alle media, sprak GymPOWER nog met Zijp die aangaf welke lichtpuntjes en vordering hij zag in de dagelijkse trainingspraktijk maar dat er zeker nog meer erkenning en verandering nodig is opdat positief coachen in een veilig sportklimaat voor kinderen breder gedragen kan worden. Zijp verklaarde in ons interview: “Het is verschrikkelijk als je als turnster intimidatie moet ondergaan. Ik ben blij dat we nu de kans hebben om vooruit te kijken naar de oplossingen, want dit mag nooit meer voorkomen in Nederland.” Dat zijn woorden in het verleden niet direct aansluiting vonden bij de beleidskringen van de DG/KNGU, kun je hem niet verwijten. Een systeem verander je niet met één persoon, zo ook nu blijkt in de mediadiscussie over het jarenlange onveilige topsportklimaat binnen de DG/KNGU. Als decennia lang dingen op een bepaalde wijze worden gedaan, is er ook tijd nodig om dingen te veranderen, beseft Zijp.

De KNGU maakt meer werk van het Veilig Sportklimaat. Maar de factor tijd is nodig om het hele landschap erin te laten meegaan. Wat je al dertig jaar doet, verander je niet zomaar in twee of drie jaar. Het heeft tijd nodig.”

Cover De Onvrije Oefening, geschreven door Sasja Köhler en Simone Heitinga en uitgebracht in 2013

“Ik heb vaak gezegd dat het niet goed is gegaan, maar kan nu ook zeggen dat er projecten zijn uitgezet en clubs door externe bureaus bevraagd om echt alles aan te leveren met betrekking tot het veilig sportklimaat. Bijvoorbeeld met MSC Bright hebben we diverse auditgesprekken gehad. Ik ben een kritisch persoon en zal ook de eerste zijn om het te zeggen als het niet zo is, maar we worden nu echt bestookt met allerlei (externe) bureaus die op zoek zijn naar hoe het ervoor staat. We moeten elke keer die VOG-verklaringen overleggen en noem maar op. De KNGU maakt meer werk van het Veilig Sportklimaat. Maar de factor tijd is nodig om het hele landschap erin te laten meegaan. Wat je al dertig jaar doet, verander je niet zomaar in twee of drie jaar. Het heeft tijd nodig. Misstanden die er vroeger waren, zie ik op de trainingsvloer waar ik kom niet meer terug. Het respect voor sporters wordt steeds beter. Ik heb zelf ook in dat dilemma gezeten in het begin van de jaren’90 en ik kan me voorstellen dat dat voor veel coaches nu ook zo is. Dat ze op zoek zijn naar ‘Hoe kan ik het niveau dat ik altijd had behouden, maar daarbij meer recht doen aan de turnsters zeg maar. Dat is een omschakeling en een zoektocht. Dat kost je als coach een aantal jaren, om die omschakeling te maken. Of het nou in goede tijden is of in slechte tijden, je moet het slechte rapporteren maar ook wat er goed gaat. Er mogen ook credits naar de mensen die de verandering in willen gaan.

Al klinkt er in zijn interview met journalist Emil Visser gepubliceerd op 28 juli 2020 in De Limburger wel enige spijt: “Achteraf gezien had ik misschien harder aan de bel moeten trekken.” Luttele uren voordat de DG/KNGU op een met spoed bijeen geroepen persconferentie aankondigde de stekker uit haar paradepaardje, het topsportprogramma damesturnen te trekken, waarbij ook Zijp geen ‘TeamNL-activiteiten’ meer zal verrichten, sprak hij met GymPOWER over de crisis in de gymsportwereld en lichtte hij zijn visie toe op de ontwikkelingen tot aan dat moment: “Wat de discussie van nu mij zegt, is dat de wonden die vroeger zijn geslagen, nog heel vers zijn, of in ieder geval veel zorg nodig hebben. Dit moet wel het signaal zijn dat als het zo vaak naar boven komt, we als turngemeenschap nog meer moeten nadenken hoe we dit soort dingen kunnen voorkomen, want de nasleep blijkt wel heel erg lang te zijn. Terecht. Zodat er nog meer wordt ingezet om deze dingen in de toekomst preventief te voorkomen. Ik sta wel achter het verhaal dat Sanne Wevers op de NOS bracht. Als je de dubbele bodem wegdenkt en begrijpt hoe ze, omdat het haar vader betreft, ook in haar emotie zit, sprak ze oprecht.” 

Iedereen was op het WK 2003 in Anaheim zo ontzettend gebrouilleerd met elkaar geraakt, dat erna een heel rapport kwam, – het rapport Ben Verkerke, ik heb het een week geleden weer gelezen -, waarin aanbevelingen stonden wat er kon worden gedaan en als je die nu erbij zou pakken en zou gaan uitvoeren – we hebben het over zeventien jaar geleden! – dan heb je een super-toolkit voor een bond en voor coaches om dit soort dingen te voorkomen en nu op te lossen.”

Op onze vraag of het niet zou hebben geholpen als ook andere trainers net als Zijp openlijk afstand hadden genomen van oude en schadelijke trainingsmethoden, antwoordde Zijp kordaat: “Ja, als je het daar over gaat hebben vind ik het nog niet eens zozeer aan de coaches om dat te doen. Ik ben zelf één van hen geweest, die ook echt meldingen heeft gedaan. Ik denk dat ik wel vijf meldingen heb gedaan in het verleden. Ik hoef bijvoorbeeld maar terug te gaan naar de situatie rond het WK van 2003 in Anaheim, het echec waar het Nederlandse damesturnteam wel even de Olympische Spelen van 2004 in Athene zou halen, nadat we als land tweede waren geworden op de Europese kampioenschappen in Patras in 2002. Iedereen was op dat WK zo ontzettend gebrouilleerd met elkaar geraakt, dat erna een heel rapport kwam, – het rapport Ben Verkerke, ik heb het een week geleden weer gelezen -, waarin aanbevelingen stonden wat er kon worden gedaan en als je die nu erbij zou pakken en zou gaan uitvoeren – we hebben het over zeventien jaar geleden! – je een super-toolkit hebt voor een bond en voor coaches om dit soort dingen te voorkomen en nu op te lossen. De DG/KNGU heeft de laatste tijd best stappen gezet, maar hadden eerder, toen al, mensen op het matje kunnen roepen. En actie ondernemen op de punten uit het rapport. Want uit die periode komen nog steeds veel verhalen. De sport heeft betere ambassadeurs nodig, die wel met positieve ervaringen de sport verlaten en het beeld laten zien, hoe mooi het turnen kan zijn.”

Als reactie op de meldingen van de turnsters die deel uit maakten van de Nederlandse damesturnselectie van de DG/KNGU in de eerste jaren van deze eeuw kwam door toedoen van de vorige topsportmanager Hans Gootjes en Gerben Wiersma (al een paar Olympische cycli de bondscoach) een platform voor trainers die turners hebben in de Oranjeselectie. Mensen die nu aan het roer zitten bij de DG/KNGU, zitten er pas een paar jaar, beseft Zijp. Dat geldt voor een Marieke van der Plas als directeur en Monique Kempf als voorzitter, maar ook voor Mark Meijer als topsportmanager. Zijp: “Van de voorgaande problematiek hebben ze weinig meegekregen. Dit is voor hen dé kans om er nu iets mee te doen.” Bij de eerste vergadering waar Meijer aan het woord kwam, maakte hij al het statement “Wat voor mij het allerbelangrijkste is, is het veilige sportklimaat verbeteren.” Een soortgelijke intentie spraken Kempf en Van der Plas ook uit bij hun aanstelling. Köhler en Heijtinga, collega-turnsters actief in de laatste decennia van vorige eeuw, waarschuwden echter al voor de huidige crisis nauwelijks verandering te zien. Op de herdenkingsdag van het afscheid van haar turncarrière, beklaagde Köhler zich bij de NOS en later in diverse media dat er te weinig veranderd is na het verschijnen van hun boek ‘De Onvrije Oefening’. Ze krijgt nog steeds reacties van turnsters die hetzelfde meemaken.

“Mensen die nu aan het roer zitten bij de DG/KNGU, zitten er pas een paar jaar. Dat geldt voor een Marieke van der Plas als directeur en Monique Kempf als voorzitter, maar ook voor Mark Meijer als topsportmanager. Van de voorgaande problematiek hebben ze weinig meegekregen. Dit is voor hen dé kans om er nu iets mee te doen.

Persfoto © Flow & Fly/© Simone Heitinga – Fotograaf © Axel Berger: Heitinga geeft workshops luchtacrobatiek vanuit dans en theatrale aspecten volgens een eigen concept

 

 

 

“Iedere (top)sporter heeft de juiste begeleiding nodig, ook na je carrière, want dan heb je nog een heel leven voor je. Destijds was die begeleiding er niet. Ik vind het vooral vervelend dat er niets veranderd is, dat baart me wel zorgen.”

Köhler: “Iedere (top)sporter heeft de juiste begeleiding nodig, ook na je carrière, want dan heb je nog een heel leven voor je. Destijds was die begeleiding er niet. Ik vind het vooral vervelend dat er niets veranderd is, dat baart me wel zorgen. Je was eigenlijk geen persoon. Je was wat je trainer wilde wat je was.” Heitinga kijkt door alle ontwikkelingen nu terug, maar tegelijkertijd ook vooruit. “Ik ben erg geschrokken van hoe groot het nu allemaal is. Er komt zoveel los en ook overal dezelfde verhalen die wij ook meemaakten. Als jonge turnster denk je ‘Dat gebeurt alleen bij onze groep’ of ‘Het hoort er nu eenmaal bij’, heel naïef.” Toen ze het interview van journalist Marco Knippen met voormalig bondscoach van o.a. Nederland en België Gerrit Beltman zag waarin hij voor het eerst erkende sporters te hebben mishandeld, was haar eerste reactie: Ik ben blij dat hij het toegeeft’. “Je bent dan blij met de erkenning dat het allemaal toch waar is. Maar daarna kwamen de kanttekeningen: hoe hij zich verschuilt achter de turncultuur en niet zelf de verantwoordelijkheid neemt. Hij vindt dat hij gewoon trainingen kan blijven geven. Hij denkt toch niet dat hij nieuwe inzichten kan gaan uitproberen op de kinderen van onze generatie? Hij heeft niet twee keer een vaderlijke tik uitgedeeld, hij trok me onder andere aan mijn haren over de vloer, sloeg me regelmatig, tilde me boos op aan mijn nek, of ging bovenop me liggen, waarbij hij luid in mijn oren schreeuwde, bijvoorbeeld omdat ik iets niet durfde op de balk. Daarom is het van belang om ons boek ‘De Onvrije Oefening’ te lezen, want daarin staan veel meer details die je dit gedrag van zo’n trainer beter laten begrijpen. Trainers die bij Beltman kwamen leren hebben dit overgenomen. Het verhaal gaat dus verder na Beltman. Niet elke trainer is fout, maar het is belangrijk om te beseffen dat er veel meer zijn.”

“Ik heb verder kunnen gaan en geloof in een pedagogisch verantwoorde manier van trainen en in een liefdevolle manier van omgang met elkaar, ook in de topsport. Dat soort dingen is bij ons verkeerd aangeleerd. Dat zou ik zelf anders doen. Ik gaf deze week workshops ‘Flow & Fly’, mijn eigen concept luchtacrobatiek vanuit dans en theatrale aspecten. Dat is mijn manier om te kunnen laten zien dat je anderen bij de sport ook goed kunt laten voelen. Ik wil hen laten groeien in hun zelfvertrouwen. Daarom help ik anderen ook graag in de discussie over het veilig sportklimaat.

Het gaat Heitinga niet om namen van trainers te noemen die fout waren. “Het beste zou zijn als het uit henzelf zou komen.” Heitinga heeft verder kunnen gaan met haar leven en ontwikkeling – ze heeft onder andere bij Cirque du Soleil gewerkt -, lang voordat Beltman eindelijk met zijn bekentenis kwam die naar haar mening erg afgezwakt is. Het heeft wel geleid tot het serieus nemen van veel gymsporters die nu (weer) met hun verhaal kunnen komen en geloofd worden. Heitinga is vooral voorstander van het promoten van een positieve trainingsstijl: “Ik heb verder kunnen gaan en geloof in een pedagogisch verantwoorde manier van trainen en in een liefdevolle manier van omgang met elkaar, ook in de topsport. Dat soort dingen is bij ons verkeerd aangeleerd. Dat zou ik zelf anders doen. Ik gaf deze week workshops ‘Flow & Fly’, mijn eigen concept luchtacrobatiek vanuit dans en theatrale aspecten. Dat is mijn manier om te kunnen laten zien dat je anderen bij de sport ook goed kunt laten voelen. Ik wil hen laten groeien in hun zelfvertrouwen. Daarom help ik anderen ook graag in de discussie over het veilig sportklimaat. Van mensen die dit lezen kan ik vragen beantwoorden, ze mogen zich bij me uiten. Zelf vonden Stasja en ik het ook fijn dat we in 2013 bij het coachcongres van Stichting GymPOWER diezelfde mogelijkheid hebben gehad. GymPOWER stond toen open voor ons verhaal. Daarom is het van belang mensen uit het verleden alsnog hun stem te geven. Meiden die in de knoop hebben gezeten of nog steeds zitten, hebben de juiste hulp en opvang nodig.”

Artikel © GymPOWER | Credit tekst, interviews en coverfoto © Casper Beijn | Credit overige beelden: persfoto archief © GymPOWER – sportfotograaf © Maurice Smeets van 108sports.online [training Nico Zijp in Den Bosch]; persfoto © Flow & Fly/© Simone Heitinga – Fotograaf © Axel Berger

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.