De consequenties van het besluit van DG/KNGU

De consequenties van het besluit van DG/KNGU

PAPENDAL/BEEKBERGEN – Op woensdag 29 juli 2020 riep het bestuur van DG/KNGU met spoed een persconferentie bijeen, saillant genoeg in deze context, in Papendal, – de plek waar lang geleden de centrale bondstrainingen plaatsvonden en waarover in het verleden ook menige melding over misstanden is gedaan -, om mede te delen dat met steun van sportkoepel NOC*NSF per direct de stekker uit het topsportprogramma turnen dames getrokken wordt, omdat de Nederlandse gymnastiekunie zich genoodzaakt ziet om een extra onderzoek in te stellen naar het gedrag en handelen van bondscoach Gerben Wiersma, bondstrainer Vincent Wevers en andere bij de nationale turnselectie betrokken coaches.

Dit naar aanleiding van de beschuldigingen en meldingen die door (voormalige) topturnsters en andere gymsporters in de openbaarheid zijn gedaan op landelijke en social media over grensoverschrijdend gedrag en intimidatie, na de openlijke bekentenis van voormalig bondscoach Gerrit Beltman aan onderzoeksjournalist Marco Knippen. Gaande het onderzoek door het Instituut Sportrechtspraak (ISR), waarvan verwacht wordt dat dit in december 2020 kan worden afgerond, zullen de betrokken coaches niet op non actief worden gesteld maar kunnen ze geen actieve rol vervullen in het topsportprogramma. Benadrukt werd de noodzaak tot zorgvuldigheid in de procedure, met name bij het horen van alle betrokkenen, waarbij ter verdediging van het drastische besluit aangegeven werd dat “de tijd voor halfslachtige maatregelen voorbij is.”

“De tijd voor halfslachtige maatregelen is voorbij.”

Op de persconferentie zelf was het besluit zo vers en heftig dat de drie vertegenwoordigers van bestuur, directie en topsportmanagement van DG/KNGU – bestuursvoorzitter Monique Kempff, directeur Marieke van der Plas en topsportmanager Mark Meijer – de pers nog niet concreet konden uitleggen wat dit besluit betekende en hoe het ingevuld zou worden in de praktijk. Men verwachte en hoopte op korte termijn met de getroffen turnsters en trainers van de huidige topsportselectie een oplossing te kunnen vinden, opdat de voorbereiding op Olympische deelname in 2021 door een Nederlands damesteam geen averij zal oplopen. Later gaf het bestuurlijke segment van DG/KNGU in een persbericht op haar website een nadere verduidelijking hierover: “Maatregelen voor betrokken coaches kunnen verschillen en ligt aan de aard en de rechtsformele relatie met coaches [bij welke organisatie de bondstrainers formeel in dienst zijn, waardoor DG/KNGU niet de werkgever is – RedGP] en de aard van de beschuldigingen. Hoe en door wie de bestaande werkzaamheden worden overgenomen, wordt in overleg met de sporters en de andere leden van de coachingstaf zo snel mogelijk duidelijk. Het bestuur en de directie van DG/KNGU hebben hiertoe besloten na gesprekken met alle betrokkenen.”

“Verschillen door aard en rechtsformele relatie”

De impact van dit besluit van de bond op de aanwezige pers en de (inter)nationale sportwereld was groot, want niemand verwachtte dat de Nederlandse gymnastiekunie de verhalen deze keer zo serieus zou nemen dat de bond in feite ‘avant la lettre’ bij voorbaat al haar nationale en internationale paradepaardje – dat elk jaar voor subsidies, sponsor-inkomsten, (topsport)status en een sluitende jaarbegroting zorgt -, per direct ‘op stal’ zou zetten, met alle consequenties van dien. Topsportmanager Meijer verklaarde op onze vraag of hij in het besluit van de DG/KNGU ook consequenties zag voor hem als de verantwoordelijke baas van het topsportprogramma en de trainersstaf van DG/KNGU: “Als uit de lopende onderzoeken conclusies getrokken worden waarbij dingen blijken die niet kunnen en ik daar op welke manier ook verantwoordelijk voor ben of me dat voel, zal ik mijn verantwoordelijkheid daarvoor nemen […]”

Meijer: “Dit is zo heftig, dit heeft zoveel impact, dit zegt iets over waar we met elkaar over bezig waren, waaraan we werkten. Het voelt rechtvaardig aan de ene kant voor wat nu naar voren komt en alle verhalen over wat er gebeurd is, en het voelt onrechtvaardig naar de andere kant [de turnsters in het topsportprogramma]. Het is een salomonsoordeel waarvan de helft van Nederland zal zeggen ‘Eindelijk gebeurt er iets’ en de andere helft zegt ‘Wat doe je in godsnaam’. Er zijn geen winnaars… […] Een veilig sportklimaat zou normaal moeten zijn… […] Op dit moment vind ik dat alles naar buiten moet komen. Laten we die beker maar helemaal leegdrinken. En sorry zeggen als we het fout hebben gedaan.”

Laten we die beker maar helemaal leegdrinken.”

Een week eerder was er reeds een ander onderzoek ingesteld door de DG/KNGU, waarbij sporters en trainers uit alle gymsporten benaderd en opgeroepen werden om zich te melden met hun feitelijk verslag over het gedrag van trainers en coaches in de afgelopen zeven jaar. Dit met het doel om te kunnen evalueren of wat er door de bond in de afgelopen jaren gedaan is, afdoende is geweest om een veilig sportklimaat te bewerkstelligen, waarin pedagogisch verantwoorde coaching en sportplezier hand in hand gaan. Een streven waarvoor bondsdirecteur Van der Plas zich vanaf haar aanstelling in 2017 in haar uitlatingen naar de pers altijd hard heeft gemaakt. Dat eerste onderzoek wordt nu uitgebreid naar de jaren vóór 2012, gezien de lawine aan verklaringen in de Nederlandse (social) media die in een rollercoaster-versnelling kwam door legio oorzaken. Zoals publicaties van documentaires en artikelen over misstanden bij de gymsportbond in de V.S., onderzoeken ernaar en bekentenissen erover wat navolging vond in steeds meer landen.

De bij de persconferentie in groten getale aanwezige pers kreeg, soms uitgebreid soms kort, de gelegenheid om vragen te stellen en één-op-één-gesprekken te houden met de drie vertegenwoordigers van DG/KNGU. Steekwoorden en speerpunten in de vragen en antwoorden waren: de noodzaak van een pedagogische wasstraat, het besef zorgvuldigheid te betrachten in besluitvorming en klachtenbehandeling; het nadeel van de ingewikkelde interne organisatiestructuur die veranderingen in de weg kan staan; de oproep om internationaal de inzichten over de problematiek in de gymsportwereld met elkaar te delen en tot slot de wens voor een gedegen fundament voor de Olympische droom. Een mondvol termen die eruit sprongen en nadere toelichting nodig hebben.

Pedagogische wasstraat voor klimaatverandering

Directeur Van der Plas ziet een pedagogisch verantwoorde aanpak als noodzaak om een klimaatverandering te bewerkstelligen. Iemand verwoordde de onduidelijkheid daarover op de Facebook-nieuwspagina van GymPOWER als volgt: “[…] Ik begrijp niet dat er in de [basis -RedGP]opleiding tot turncoach geen pedagogiek zit. Als je als leerkracht tussen de 25 en 30 uur per week met kinderen op school werkt, is dat een belangrijk deel van je opleiding; als je als turncoach net zoveel uren met kinderen in een turnzaal werkt, hoeft dat blijkbaar niet.” Nu is de opleiding tot het slecht bezoldigde vak van trainer in de gymsportwereld en de monitoring ervan in de besloten clubpraktijk één van de problemen in de gecompliceerde organisatiestructuur bij DG/KNGU die gezien wordt als één van de oorzaken van het cultuurprobleem.

Prestaties van turnsporters in de topsport worden gekoppeld aan inkomsten voor trainers, club of bond, die daardoor zouden kunnen handelen vanuit hun eigen belang, boven het belang van de sporter (als mens in ontwikkeling) of het algemene belang van een veilige sportcultuur. Terwijl in de veel grotere breedtesport in het turnen en in andere DG/KNGU-disciplines het technisch kader en algemeen bestuur vaak neerkomt op vrijwilligerswerk, waardoor ze een veel mindere status wordt toegedicht. Met als bijkomend gevolg dat ook niet alle bondsmiddelen er voor (kunnen) worden uitgetrokken om in die sporten en niveaus problemen aan te pakken en een algehele cultuuromslag te bewerkstelligen. Terwijl daar juist ook druk op het veilig sportklimaat kan komen te liggen, omdat het gedrag uit de prestatiecultuur van de topsport vaak wordt gekopieerd en overgenomen.

Persfoto © GymPOWER | Fotograaf © Therry da Silva

“Alleen formele meldingen worden serieus genomen”

De gymsportwereld is niet alleen gesloten maar ook een kleine wereld: iedereen kent elkaar en is op de één of andere manier door legio dwarsverbanden en raakvlakken tussen de sporten en mensen aan elkaar gerelateerd. Er zijn daarom zoveel turners en turnsters die overstappen naar andere gymsporten en vice versa, of net als trainers en andere begeleiders vaak een stukje licht of lucht opsteken bij andere verwante disciplines. DG/KNGU vindt zelf tot nu toe al veel stappen in de goede richting gezet te hebben en het is nu aan de onderzoekers om vast te stellen of het gewenste effect bereikt is en zo niet, waarom niet. Al zou je, gezien de huidige lawine aan verklaringen en meldingen, in feite al kunnen constateren dat dit niet het geval is.

Directeur Van der Plas roept sporters op om (weer) met hun verklaringen te komen om het onderzoek naar het handelen van de DG/KNGU te ondersteunen en goed te kunnen doen. Op de vraag van GymPOWER of ook anonieme en/of openlijke meldingen over negatieve ervaringen in de huidige nationale DG/KNGU-turnselecties en ook in die van andere gymsporten inhoudelijk onderzocht worden, was het antwoord van Van der Plas dat ze in het algemeen kan zeggen dat uit zorgvuldigheid een melding alleen serieus wordt genomen als deze formeel wordt gedaan, volgens de officiële procedure; als deze melding te onderzoeken valt en er hoor en wederhoor toegepast kan worden. Op de vraag wat te doen als er meldingen en klachten zijn over de afhandeling ervan door DG/KNGU zelf, sportkoepel en subsidie-gever NOC*NSF, hun vertrouwenscontactpersonen en/of onderzoekers, wordt verwezen naar de ISR en het Centrum Veilige Sport Nederland (CVSN).

Externe mogelijkheden om misstanden aan te pakken

In feite kunnen alle betrokkenen voor mentale begeleiding en verwerking van wat ze hebben gedaan en meegemaakt en de gevolgen daarvan (bijvoorbeeld psychische beschadiging en verslavingsproblematiek) gelijk al naar (voor de sportwereld) externe zorgprofessionals stappen. Daarnaast kunnen ze met hun klachten en meldingen ook terecht bij juristen of juridisch loket voor advies bij te zetten stappen, deelname aan onderzoeken en de eigen aansprakelijkheid bij publicaties. Zoals in de media waarbij de pers de taak heeft de vrijheid van meningsuiting, objectieve nieuwsgaring en het aankaarten van misstanden onpartijdig en onbevooroordeeld bekend te maken, met toepassing van hoor en wederhoor.

Bij feiten als geweldpleging, zware mishandeling, bedreiging, discriminatie, laster/smaad en (seksueel) misbruik die in Nederland onwettig zijn en bij onomstotelijk bewijs strafrechtelijke veroordelingen voor de dader kunnen opleveren, bestaat ook de mogelijkheid aangifte te doen bij de politie of waarna één en ander onderzocht kan worden door de Officier van Justitie/Openbaar Ministerie. Om geen ‘slager te zijn die het eigen vlees keurt’, is het van belang dat slachtoffers, verdachten en betrokkenen die nog steeds in hun bubbel zitten of door een onverwerkt verleden psychisch of fysiek zouden kunnen ontsporen door de excessen van een gesloten DG/KNGU-cultuur – wat eerder ook daadwerkelijk is gebeurd -,  juist nu ook externe mogelijkheden aangereikt krijgen waarbij ze zich veilig en serieus genomen voelen en hun klachten zorgvuldig behandeld zien worden. Iets waar de DG/KNGU door dit snelle besluit waarvan nog niet alle gevolgen waren te overzien, wellicht niet direct rekening mee heeft gehouden.

“Er moest nu iets gebeuren, wij kunnen het verschil maken”

Op onze vraag hoe de bond de psychische opvang van alle betrokkenen en de zorgvuldigheid in de onderzoeksfase wil waarborgen zodat de huidige openlijke reveille en de beoogde cultuuromslag niet bij voorbaat ten onder gaan aan oude gewoontes en angsten of (weer) in een nutteloze ‘heksenjacht’ zou kunnen ontaarden, had zij op dat moment nog geen antwoord. Kempf gaf aan in het gesprek met GymPOWER in ieder geval haar verantwoordelijkheid als huidige voorzitter te hebben gevoeld en die te hebben genomen, waarbij ze vierkant achter het besluit van DG/KNGU staat.

Kempf: “Het was reuze moeilijk en helemaal niet leuk, maar er moet nu iets gebeuren en wij kunnen het verschil maken. Ik wil niets over mijn voorgangers zeggen of erover horen. Ik ben nu als voorzitter in deze positie en dit moest ik nu doen. We hebben als DG/KNGU al veel gedaan, maar het is door de vele meldingen nu duidelijk nog niet genoeg gebleken. We moeten laten zien dat we luisteren en de verhalen serieus nemen van deze sporters. We hebben de deur nu geopend zodat ze het vertrouwen kunnen krijgen om te vertellen wat niet goed ging en wat we moeten veranderen.” Directeur Van der Plas benadrukte op haar beurt nogmaals de zorgvuldigheid waarmee DG/KNGU dit keer de meldingen wil afhandelen, doch wel mits deze onderzoekswaardig zijn en er hoor en wederhoor mogelijk is.\

“Kleinduimpje voor de leeuwen gooien, daarna het sprookje”

De bond blijft daarbij achter haar handelswijze staan om de verantwoordelijkheid voor conflicten binnen bij haar aangesloten sportverenigingen en de trainers die bij deze in dienst zijn te leggen bij het bestuur en kader van die club en haar vertrouwenscontactpersoon. Dat zijn vaak vrijwilligers, amateurs en/of familieleden van sporters èn trainers. In een sportwereld waarbij bijna elke DG/KNGU-vereniging met passie maar vaak niet door daarvoor opgeleide professionals wordt beheerd en de sociale sfeer het belangrijkste is, vinden veel mensen dit een complicerende factor voor de beoogde cultuuromslag. “Dat is kleinduimpje zonder back-up voor de leeuwen gooien en daarna kijken of er nog een leuk sprookje van te maken is”, vinden melders die contact zoeken met GymPOWER. De vraag is of DG/KNGU en de NOC*NSF de impact en het bereik van deze situatie volledig overziet.

Een (onbedoeld) effect van de oproep van de bond om meldingen in deze crisissituatie, waarbij duidelijk is dat er nog geen cultuuromslag heeft plaatsgevonden, kan zijn dat alle betrokkenen van nog niet als zodanig vastgesteld machtsmisbruik en andere misstanden in de gesloten angstcultuur, – dat zijn zowel de slachtoffers als verdachten en ieder die dichtbij hen staat, van clubgenoten, collega’s, begeleiders tot familieleden en fans – ongevraagd en onbeschermd wederom door de psychologische mangel gehaald gaan worden. Gezien de onverwerkte ervaringen en onvoldoende afhandeling in het verleden, maar ook door nieuwe intimidatie en/of bedreigingen om te zwijgen, de oplaaiende (interne) belangenstrijd of het opnieuw negeren van (door de gesloten angstcultuur gedwongen) anonieme meldingen omdat ze niet onderzoekswaardig zouden zijn. In deze delicate kwestie is de verantwoordelijkheid groot om betrokkenen aan het woord te laten zonder een eenzijdig beeld te scheppen en zonder bij voorbaat een ‘Barbertje’ te zoeken die moet hangen’.

Persfoto © GymPOWER | Fotograaf © Therry da Silva

Universele waarheidscommissie of mensenrechtentribunaal

Een angstcultuur ontstaat en wordt in een tijdsbestek van jaren opgebouwd door vele bewuste en onbewuste gewoontes en handelswijzen die geaccepteerd worden als het ‘normale’. Een grondige cultuuromslag bewerkstelligen die de gymsportwereld definitief kan bevrijden van alle trauma’s, wantrouwen, pijn, onmacht en wanbeleid door de opeenstapeling van fouten, kan alleen als dat ‘normale’ aan de kaak wordt gesteld. In dat kader herinnerde GymPOWER de DG/KNGU-beleidsmakers op de persconferentie eraan dat in het verleden, bij eerdere meldingen en verklaringen over de misstanden bij DG/KNGU, al diverse keren de oproep is gedaan om een tribunaal in te stellen zoals dat in de V.S. plaatsvond tijdens de rechtszaak tegen de tot levenslang veroordeelde gewezen bondsarts L.N.

Of een waarheidscommissie zoals ooit in Zuid-Afrika werd gedaan om het land te helen van het jarenlange machtsmisbruik en de angstcultuur op grond van de ‘apartheidspolitiek’. Zoals nu ook in de Britse, Belgische en Australische gymsportwereld gedaan wordt c.q. gedaan gaat worden en waarbij alle betrokkenen uit alle lagen van de gymsportwereld opgeroepen en gehoord worden om verklaringen af te leggen over de feiten, onder ede en in het openbaar, teneinde de zorgvuldigheid en integriteit van het proces te bewaken en de geopende beerput te onderzoeken tot de onderste steen boven komt. De bestuurders van de Nederlandse gymnastiekunie gaven aan GymPOWER aan niet bekend te zijn met de eerdere oproepen tot een waarheidscommissie in de Nederlandse media.

Rapport Ben Verkerke wacht al zeventien jaar op uitvoering

Met haar eigen oproep tot samenwerking met de FIG en bonden in andere landen voor een internationale aanpak van de problemen in de gymsportwereld bedoelde DG/KNGU op de persconferentie ook niet het aankaarten van intimidatie en machtsmisbruik via het tribunaal voor de mensenrechten (van het sportende kind). Duidelijk werd niet wat wel met de FIG is besproken. Als je als sportbond, zeker in je eigen land vertrouwen en samenwerking van voormalige beschadigde sporters en je achterban vraagt, zou je eerste actie het afrekenen met je interne angstcultuur moeten zijn. Het lijkt nu dat door de bondsbestuurders niet gekeken wordt welke onderzoeken er hieromtrent al eerder zijn gedaan binnen de DG/KNGU en welke aanbevelingen er alstoen zijn gegeven voor een cultuuromslag.

Al zeventien jaar ligt het rapport Ben Verkerke te wachten op uitvoering. Opgemaakt in opdracht van DG/KNGU over het echec rond het Nederlandse damesturnteam op de WK tevens Olympisch kwalificatietoernooi van 2003 in Anaheim, V.S., en lang voordat NOC*NSF het algemene rapport De Vries over de hele Nederlandse sportwereld presenteerde eind 2017. Het is te hopen dat het bureau dat onderzoek doet naar het veilig-sportklimaat-beleid van DG/KNGU hier wel kennis van neemt en zich er rekenschap van geeft. De roep naar een definitieve omslag van de algehele gymsportcultuur in Nederland levert voor velen een letterlijke spagaat op tussen spijt betuigen en misstanden erkennen en de wil en mogelijkheid om te veranderen.

“Sporters zijn geen nummers om de begroting sluitend te maken”

Vele bij de gymsportwereld betrokken mensen, uit alle lagen en disciplines en van verschillende generaties, die al dan niet anoniem bij GymPOWER verklaringen afgeven of het gesprek aangaan over wat ze zelf hebben meegemaakt of er getuige van waren, reageren met gemengde gevoelens op het besluit van DG/KNGU en verwoorden het zo: “Onze sport is zoals Kempff zegt inderdaad ontzettend mooi, omdat iedere betrokkene er zoveel van kan leren voor nu en later, over jezelf en voor jezelf. Je kan leren omgaan met het incasseren van progressie en tegenslagen en het verkennen van je eigen kracht en (on)mogelijkheden, zowel fysiek en geestelijk. Dat, de ontwikkeling van de sporter als mens, moet daarom altijd centraal blijven staan in de sport en het doel voor iedereen zijn die daaraan bijdraagt.”

Niet het behalen van prestaties of het (financiële) belang van anderen, van wie of welke organisatie ook. “Sporters zijn kinderen, jonge mensen in ontwikkeling, geen robots. Die hoor je te coachen om zelf hun weg in het leven te vinden en te gaan. Het zijn geen nummers om een bond- of clubbegroting sluitend te maken.”Na drie volle dagen hectiek aan reacties, beslissingen, publicaties en nog meer verklaringen en meldingen na en naar aanleiding van de persconferentie en het besluit van DG/KNGU, dringt de vraag zich op hoe verstrekkend zoiets als zorgvuldigheid en terughoudenheid in dit onderzoek moet zijn.

Bestuur DG/KNGU kon niet anders dan topsportprogramma stoppen

Voorzitter Kempff beaamde in het gesprek met GymPOWER te beseffen dat het bestuur van DG/KNGU met dit besluit haar nek heeft uitgestoken, doch geen andere weg te kunnen bewandelen. Wie de ernst van deze crisis voor de gymsportwereld en de diepte van haar beerput beziet, kan niet anders concluderen dat het bestuur van DG/KNGU niet anders kon dan het topsportprogramma stop te zetten en een onderzoek in te stellen. Kempff hoopt dat “met Kerst alles verduidelijkt en opgelost is, zodat we dan allemaal met een schone lei weer verder kunnen met deze mooie sport.” Als uit het onderzoek onomstotelijk blijkt dat een onjuiste trainingsaanpak van bonds- c.q. topsporttrainer(s) niet alleen een ‘vroegere’ individuele manier van handelen was maar breed geworteld is in de huidige landelijke, regionale en lokale gymsportcultuur, dan zou de bond aansprakelijk gehouden kunnen worden als ze het topsportprogramma onder leiding van deze trainers had voortgezet nu.

Mocht echter in december 2020 vast komen te staan dat alle meldingen, klachten en verklaringen bezijden de waarheid zijn, dan kan het bestuur van DG/KNGU nog altijd aanvoeren dat gekozen is voor zorgvuldigheid door voor het zekere boven het onzekere te kiezen. Een cultuuromslag in de gymsportwereld vergt tijd en daadkracht. Het is kennelijk niet te bewerkstelligen door je logo en huisstijl drastisch te veranderen, je hele bestuurssegment te vervangen, je selecties te presenteren met gelikte commerciële campagnes, maar ondertussen oude patronen en gewoontes in het trainen, besturen en onderzoeken voort te zetten. Het lijkt er op dat dat in ieder geval al luid en duidelijk is gebleken nu. Wordt vervolgd.

Artikel © GymPOWER | Credit tekst opiniestuk en foto’s © Therry da Silva, sportjournalist.

Sportredactie GymPOWER

Sportredactie GymPOWER

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.