Trainers vanaf de zijlijn: ‘Een goede trainer zijn is een ambacht.”

Trainers vanaf de zijlijn: ‘Een goede trainer zijn is een ambacht.”

ROTTERDAM – Onderstaand een verhaal dat gaat over het bewustwordingsproces van een aantal trainers in een Olympische topsport die ook onder gymnastiekunie DG/KNGU valt. Deze keer niet het turnen of acrogym, maar de ritmische gymnastiek. We delen het verhaal vanuit het inzicht: “Beter nu praten, de dingen benoemen en met elkaar een oplossing zoeken, dan zwijgen en met het besef te moeten leven dat we niets hebben gedaan om het verschil te maken voor de kinderen die ons worden toevertrouwd.” De sportredactie van GymPOWER publiceert dit artikel in het kader van het dossier ‘Naar een veiliger sportklimaat’ met het doel inzicht te geven hoe gecompliceerd de onderliggende problemen in de Nederlandse gymsportwereld zijn, hoe ze in elkaar grijpen en elkaar in stand houden en hoe ver en diep er gegraven moet worden om een daadwerkelijke omslag te bewerkstelligen in de gymsportcultuur die er nu is. 

“Als ik bij de les kom aanlopen, staan de meeste meisjes al klaar. Enkele stretchen elkaar of beter gezegd ‘zitten op elkaars benen. Ze weten dat ze elke dag leniger moeten worden. Eigenlijk is daarvoor maar één norm, de Russische.” In deze Olympische sport, één van de meest bekeken wereldwijd, halen de Russische of Russisch verwante landen de prijzen. “Als je Spaans, Italiaans, Amerikaans of Brits bent mag je hopen op een top-8 diploma, als je uit Israël komt of uit Japan in de lopende Olympische cyclus zijn er zelfs wonderen mogelijk, maar niet als je uit Nederland komt. Na jaren mag je tegenwoordig in Nederland voor het eerst weer zeggen dat je talent hebt. Dan moet je het wel snel zeggen en even over je schouder kijken of het niet verkeerd wordt opgepakt.”

“Na jaren mag je in Nederland zeggen dat je talent hebt”

Je trainster is geen internationale toptrainster maar heeft de Russische norm wel in ons klompenlandje gekopieerd. Nederlandse culturele waarden als diplomatie, overleg of inspraak bewaar je maar voor school of werk. “Je hebt hier niet veel te zeggen, want je traint te weinig uren, hebt geen Russisch ritmegevoel en bent sowieso ‘te dik’. Maar je weet wat je trainster van je verwacht: niet zeuren, doorgaan, met als doel je plaatsingswedstrijd en als absoluut hoogtepunt een plekje op de NK in het Sportpaleis van Rotterdam Ahoy tijdens DG/KNGU The Finals, tussen de hard aanlopende turnsters en de tot aan het plafond reikende trampolinespringers, maar dat is zeker niet voor iedereen. Het is trouwens ook gezelliger in Hal 4, waar veel ouders komen kijken en trots zijn, maar pas echt als je die medaille haalt.”

Trainsters die de ritmische gymnastiek ‘anders’ beleven zijn er ook. Een tijdje terug vertelde een trainster: “Ik vind het belangrijk dat de gymnasten plezier hebben in hun sport, ook met vriendelijkheid kun je wat bij ze bereiken”. Een ander vindt dat erg onprofessioneel en amateuristisch. “Zo kom je er zeker niet”, maar haar woorden kwamen toch bij vele collega’s aan. “Helemaal toen ik de dansers van de balletacademie zag. Zo lenig, zo ritmisch en zo elegant en afgetraind. Ik miste het schreeuwen naar ze. Er zat niemand op hun benen. Ik zag ook geen ouders die hen naar voren schoven of die ze door mij graag lieten pushen. Maar ook daar zal het er toch wel om gaan dat je alleen telt als je de beste  bent?”

“Ik miste het schreeuwen…. Er zat niemand op hun benen…”

Een collega begon hierna bij een training met iedereen in een halve cirkel te zetten, gewoon om eens iets anders te doen. Ze vroeg aan iedereen wat ze die dag wilden leren… Na twee minuten stilte, die er wel tien leken te duren, waarin de gymnasten met hun voeten schuifelden, onzeker heen en weer wiebelden en elkaar vragend aankeken, namen de twee oudste het woord: “Ik wil mijn pirouette stabieler maken” enIk heb mooie muziek gehoord die ik graag zou gebruiken.” De anderen volgden en de wat jongere meisjes hadden ook goede vragen over de techniek van bal en lint. We gingen ermee aan het werk en vreemd genoeg straalden hun ogen. Ze dachten niet aan de NK of die wedstrijd in Duitsland. Ze waren met hun sport bezig en daagden zichzelf uit. Het was een hele gewaarwording, al snapten we niet goed wat er zo anders was toen.

Een week later kwamen ze toevallig die trainster met een alternatieve visie op RG weer tegen. We hadden het erover dat er nieuwe clubs in Nederland bijkwamen en dat dat kansen bood aan de ritmische gymnastiek in Nederland. We vertelden haar van ons klein experiment. Ze lachte: “Het is goed dat je op het individu hebt ingezet. Het gebeurt al te vaak dat de trainingen in groepen worden gedaan, waar iedereen hetzelfde doet van acht tot achttien. Maar het lichaam van een achtjarige kan nou eenmaal niet hetzelfde als dat van een zestienjarige. Hoe heb je ze feedback gegeven?“ Die vraag hadden we niet aan zien komen en antwoordden: “Nou gewoon, ze bakten er de eerste keer natuurlijk niks van.” Ze fronste en zei “Waarom hoor je van je trainster nooit wat je goed hebt gedaan? Het is altijd zo negatief. Ze doen het zeker pas goed als ze een medaille om hun nek hebben hangen? Dat vind ik hypocriet.” We gaven haar repliek door te zeggen dat DG/KNGU de laatste jaren al meer inzet op positief coachen, waarop ze vroeg, hoe je dat dan op de vloer terug ziet. “Hoe ga je om met de pubers in je groep?”, vroeg ze.

“Pubers denken vaak van zichzelf al dat ze nergens goed in zijn”

We zuchtten: “Die zijn het lastigst, ja. Altijd een eigen wil, nooit gemotiveerd, altijd klagen.” “Maar,” zei ze: “Pubers zijn zelf al zo onzeker. Het helpt niet als je doet wat al in hun hoofd omgaat. Of het nou aangeleerd is of hormonaal beïnvloed, het versterkt hun onzekerheid als je zegt dat ze zo niet goed genoeg zijn, dat ze niet slank genoeg zijn, dat hun haar strakker moet of dat je het niet vindt kunnen als ze naar een feestje of Mac gaan. Die meiden denken vaak van zichzelf al dat ze nergens goed genoeg in zijn.”

We keken elkaar aan en dachten: “Dat is toch gewoon onze sportcultuur?!” maar hardop mompelden we: “Tja…zo doen we het toch allemaal…” Ze nam het serieus en liet horen er goed en diep over nagedacht te hebben “Als ik iets kon veranderen zou ik beginnen met de trainersprogramma’s van de KNGU en de vooropleidingen van de ALO en het CIOS. In een paar contacturen per jaar tijdens een bijscholing maak je geen coach. Dat kan niet. Er is veel meer didactiek nodig. Je kan niet in een paar weken tijd leren lesgeven. En als je dan op de vloer komt in een cultuur waarin het op z’n Russisch moet, omdat die weten hoe je moet winnen, kom je vast te zitten. Het is prima dat hier buitenlandse coaches training geven, maar als dat niet wordt begeleid, heb je letterlijk en figuurlijk een spagaat tussen normen en waarden.”

Toen kwam de vraag waarop je in dit kader kon wachten: “Ben je ook gaan kijken toen de documentaire over Olympische kampioene Mamun, ‘Over the Limit’ in Amsterdam in première ging? Zonder dat we er bij stil staan is er bij veel Nederlandse clubs dezelfde situatie, vind ik. Met zelfs minder trainingstijd, harder over grenzen pushen, gymnasten voortrekken, als ze van een bepaalde club komen en met het idee dat anorexia het rolpatroon moet zijn… Een goede trainer zijn is een ambacht.” Hier verloor ze ons. “We mogen de gymnasten uit mijn club graag en behandelen ze echt niet als ons eigendom. De ouders willen trouwens niet anders, want die betalen er meer dan voldoende voor. Ook zij willen resultaat zien. Resultaat of presteren zijn voor ons geen vieze woorden. En ja, daar moet je pijn voor lijden en hard voor werken. Wij zijn net zoveel waard als de turnsters.”

“Ritmisch gymnastes zijn in feite net zoveel waard als topturnsters”

Een half jaar later, kwamen ze elkaar weer tegen in Ahoy. De maanden ervoor hadden ze goed om zich heen gekeken en hadden gezien dat er meer waren die het positieve coachen in praktijk probeerden te brengen. Er zijn veel jonge coaches bijgekomen, vaak bij de wat kleinere clubs die van de sport iets moois weten te maken. Natuurlijk is het lastig voor een kleine amateurclub een goede trainster te vinden die voor weinig geld of als vrijwilligster haar vrije tijd wil investeren aan een stel gymnasten met een marginaal toekomstperspectief. “Het is heel complex om trainster te zijn. Je moet iets van de psyche weten, je moet iets over voeding weten, je moet verschillende trainingsprincipes kennen, je moet over anatomie iets weten, over pedagogiek, je moet mensenkennis hebben, want de één is de ander niet. De één kan best wat pittiger opmerkingen hebben en bij de andere kun je dat niet eens proberen.”

Om de sport en de club draaiende te houden, nemen we misschien genoegen met minder of hebben we een lage drempel of een opleiding van een paar weken die niet op niveau is, legt de één uit. De ander vertelt dat ze naast het trainerschap ook voor de klas staat. “Ik vind dat iedere coach zelf ook een coach nodig heeft. Transparantie verhoogt de kwaliteit. Het gebeurt ook in het onderwijs dat collega’s een keer met je meekijken en je inspireren. Ik heb mijn stijl ook weer van een ander overgenomen en zij weer van anderen. Maar kom wel langzaam tot het besef dat er meer te koop is in de wereld. Ik kan niet zeggen dat ik het als enige weet.

Nu de misstanden in de gymsportwereld internationaal en nationaal al wekenlang het nieuws beheersen, spreken we ze weer. In Zwitserland zijn in juni 2020 RG-trainers op staande voet ontslagen door de gymsportbond vanwege hun onverantwoord handelen en grensoverschrijdend gedrag, is de topsportmanager van de bond op non actief gezet en zijn alle activiteiten van het nationale RG-team per ommegaande stopgezet om de meldingen over misstanden te onderzoeken. De Facebook-nieuwspagina Rhythmic Gymnastics meldde hierover op 3 juli 2020 o.a.: “Matthias Remund, the director of BASPO pointed out that rhythmic gymnastics needs a cultural change. “In rhythmic gymnastics such training philosophies are used that do not fit our country, our ethical ideas, and the ideals of Swiss sports promotion. Rhythmic gymnastics is in need of a cultural change” – he was quoted by Neue Zürcher Zeitung.”

Hoe gaat het nu met het bewustwordingsproces over positief coachen in de RG in Nederland? Tot nu toe zijn het met name turnsters geweest die met openlijke verklaringen komen om wat hen allemaal aangedaan is in de trainingshal is aangedaan. “Gelukkig hoor je weinig uit de ritmische gymnastiek, dacht ik nog. Maar stel, dat wat hier speelt ook in de openbaarheid komt en blijkt dat we ook te weinig hebben nagedacht over wat de norm. Ik heb  nauwelijks reacties op social media gezien op het stuk van Mimi-Isabella César dat in de media verscheen. Geldt bij ons dat we denken dat wij anders zijn? Zoals in het turnen een tijd gezegd is: ‘die Amerikaanse toestanden gebeuren niet bij ons in Nederland’?” De trainsters geven aan blij te zijn met de discussie die nu is ontstaan. Het motiveert ze om ook over hun dilemma’s in de sport te praten en over de oplossingen.

“Niet wachten totdat clubs moeten sluiten omdat getwijfeld wordt”

“We lopen allemaal tegen dingen aan en er kunnen zeker dingen beter…maar laten we in elk geval als trainers op tijd het gesprek aangaan met elkaar en niet wachten tot gymnasten of hun ouders met verhalen naar buiten komen als die van de turnsters. Of dat clubs moeten sluiten omdat mensen twijfelen of kinderen wel veilig kunnen sporten. De groepen zijn bij het turnen wel groter, dus daar is differentiatie makkelijker, maar het cultuurprobleem is hetzelfde. Turnsters of ritmisch gymnasten moeten allebei soms dingen doen die fysiek niet goed  voor je zijn, zoals een kind van acht drie minuten lang een spagaat laten doen op een stoel en dat trainen ook nog begeleiden met negatieve feedback. Dan hebben we wel een gesprek met elkaar en met de ouders te voeren.”

Waar zitten de grenzen en wie gaat die norm stellen voor trainers, sporters en juryleden? Gaat de (inter)nationale bond dat doen of de Landelijke Technische Commissie (LTC), het bestuurssegment dat bestaat uit vrijwilligers uit de clubs die namens de bond landelijk het sporttechnische aansturen? Het meest objectief is misschien nog als niet alleen trainers en bestuurders bevraagd worden maar ook onze gymnasten hun bijdrage leveren aan het huidige onderzoek of er wel een veiliger sportklimaat is gerealiseerd bij DG/KNGU wat de ritmische gymnastiek betreft. “Conclusies daaruit zullen iedereen in de gymsportwereld aanzetten tot het echte gesprek. En veranderingen in de algehele sportcultuur in de gymsportwereld waarin iedereen zich gewaardeerd voelt. Uiteindelijk zitten we allemaal bij dezelfde bond.”

In dit kader willen we de aandacht vragen voor de openbare oproep van voormalig bondsbestuurlid en internationaal jurylid ritmische gymnastiek Erik Moers heeft gedaan in de Facebook-community ‘Ban unfair judging and corruption out of rhythmic gymnastics’ om de mensen te respecteren die nu durven te praten en ook op te staan en bij te dragen aan een internationaal veiliger sportklimaat voor iedereen in alle gymsporten in alle landen. “I want to make something clear here. I gave up my position in the federation, I gave up my club and left it to a close friend, I gave up judging, I gave up coaching and I started to fight against injustice, cheating and corruption in our sport. After nearly 30 years in this sport, I think it is more than time to give something back for all what RG gave to me. I do not care if people think, what I do makes no sense. I do not care about position, status or fame. I do not care about how much money somebody has, how much power or who their partner is. When injustice is done, injustice shall be spoken about I am not afraid and I will not back down I have seen, heard and read too much in all those years to remain silent any longer. Our children, our gymnasts, deserve the best possible and if somebody does not respect them, abuse their power or cheat on them, I will stand up to it. Even if I have to do it completely alone.”

“Absolutely necessary to speak out now about the culture in gymnastics”

Moers vestigt ook de aandacht voor het feit dat er een onafhankelijke organisatie, de Gymnastics Ethics Foundation, opgericht is in januari 2019 die wereldwijd opkomt voor de rechten van alle mensen in de gymsportwereld. “More and more gymnasts step forward and dare to speak about incidents of abuse that happened to them. Better late than never and it is absolutely necessary to do something about a culture in gymnastics that did not seem to consider the well being of the athletes in compliance with the ethical code of FIG. However I receive alarming messages from parents and gymnasts that perceive pressure and intimidation from members in and around the federation NOT to report or speak up about abuse. Messages are ignored and comments are deleted from certain fora if they contain sensitive information that could put the federation or people employed by them in a bad daylight. I strongly reject this attitude in the light of the cases already known to the larger public. I therefore invite anybody that would be in such a situation or feels the need to make her story heard without being threatened, to use the following channel: the Gymnastics Ethics Foundation. Speak without fear and your voice will be heard. Your story matters!”

Artikel © GymPOWER | Credit tekst en interviews © Naam auteur ingezonden artikel bekend bij de Sportredactie van GymPOWER | Credit cover: persfoto © GymPOWER | Fotograaf © Ineke Klaassen | Credit ingesloten video’s en Facebookposts: Oekraïense wereldkampioene en Europees kampioene © Nataliia Godunko: ‘My stories about RG’; Facebook-nieuwspagina © Rhythmic Gymnastics; tv-uitzending © ARTE/©Over the Limit over de weg van Margarita Mamun naar de Olympische titel in 2016; verklaringen Britse nationaal kampioene © Mimi-Isabella Cesar over bodyshaming door juryleden en leeftijdsdiscriminatie door de Britse bond | Credit quotes © Erik Moers op pagina Facebook-community © Ban unfair judging and corruption of rhythmic gymnastics

Sportredactie GymPOWER

Sportredactie GymPOWER

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.